(جلسه پنجاه و پنجم 08 . 10. 1404)
موضوع: نزول آیه اکمال در غدیر یا عرفه؟
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعين وَهُوَ خَيرُ نَاصِرٍ وَ مُعِينْ الْحَمْدُلِلَّه وَ الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَعلَیٰ آلِهِ آل الله لَا سِيَّمَا علَیٰ مَوْلانَا بَقِيَّةَ اللَّه وَ الّلعنُ الدّائمُ علَیٰ أَعْدائِهِمْ أعداءَ الله إلىٰ يَوم لِقَاءَ اللّه الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه. وَ أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِباد حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيل نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصير
وقتی مردم از اهل بیت علیهم السلام جدا می شوند گرفتار گمراهی و اختلاف می شوند.
قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم النجوم أمان لأهل الأرض من الغرق وأهل بيتي أمان لامتي من الاختلاف فإذا خالفتها قبيلة من العرب اختلفوا فصاروا حزب إبليس
الحاكم النيسابوري، ابو عبدالله محمد بن عبدالله (متوفاى405 هـ)، المستدرك علي الصحيحين، تحقيق: يوسف عبد الرحمن المرعشلي، دار المعرفة، بيروت.
این دیگر فرمایش آقا رسول اکرم صلی الله علیه وآله هست. وقتی از اهل بیت جدا شدند یعنی در حزب ابلیس وارد شده اند و در آن پرسه می زنند. ما باید خدا را شاکر باشیم برای همین ولایتی که به ما داده و قدرش را هم نمی دانیم قدری شاکر باشیم. به تعبیر امام صادق علیه السلام شما در این دنیا قدر نعمت ولایت ما را نمی دانید. در آخرت وقتی قدرت ما را دیدید آنجا متوجه می شوید که خدا چه نعمت بزرگی به شما داده است. لذا ما باید هم خودمان این نعمت را شاکر باشیم و هم در منبر هایمان تلاش کنیم تمام بحث های تاریخی، سیاسی ، اخلاقی و تفسیری را به ولایت گره بزنیم. چه بسا پنج نفر، صد نفر یا پانصد نفر که صحبت های ما را می شنوند متوجه بشوند به این خط بیایند. همین برای ما ذخیره است برای روزی که لا ینفع مال و لا بنون.
پرسش:
روایتی در بحار جلد 31 صفحه 307 هست:
كنا جلوسا عند علي عليه السلام ، فدعا ابنه عثمان ، فقال له : يا عثمان ! ثم قال : إني لم أسمه باسم عثمان الشيخ الكافر ، إنما سمّيته باسم عثمان بن مظعون .
چه توضیحی دارید؟
پاسخ:
مرحوم سید جعفر مرتضی بعد از نقل این روایت می گوید:
نقول: انّ هذا النص قد تضمن باسم بالشیخ الکافر و هذا امر لا یصدر منه علیه السلام لا سیما انه علیه السلام ینهی اصحابه عن التفوه بأمثال هذه الأمور . و حين سمع في صفين ابن الحنفية يتحامل على عبيد الله بن عمر وأبيه ، قال له : لا تذكر أباه ، ولا تقل فيه إلا خيراً. بل إن معاوية نفسه قد كتب لعثمان : إن أبا ذر يذكر أبا بكر وعمر بأحسن القول ، ولكنه حين يذكر عثمان يقع فيه ، ويذكر عيوبه ومخالفاته فراجع. بل إن هذا النوع من التعابير لو صدر منه « عليه السلام » ، فإن من شأنه أن يعطي الآخرين الذريعة والحجة أمام الناس في محاربته .... ذكرنا في بعض فصول الجزء الأول من هذا الكتاب ما يفيد في معرفة أسباب تسمية علي « عليه السلام » بعض أبنائه بأسماء مناوئيه : أبي بكر وعمر وعثمان . . فلا بأس بالرجوع إليه ... إن التسمية باسم الأحباء وهم أحياء بِرٌّ بهم ، وصلة لهم . . والتسمية بأسمائهم بعد موتهم ، وفاء لهم ، وإحياء لذكرهم.
السيد جعفر مرتضى العاملي، الصحيح من سيرة الإمام علي ( علیه السلام )، ج18، صص154-155، ناشر: ولاء المتنظر(علیه السلام)
به هر حال اینگونه عبارت ها همانطور که مرحوم سید جعفر مرتضی هم می گویند از شأن امیر المومنین علیه السلام به دور است. مخصوصا آن زمانی که فتنه ها از هر کوی و برزنی علیه شیعه و علیه امیر المومنین سلام الله علیه بر می خیزد. در صفین وقتی به معاویه ناسزا می گویند حضرت امیر می فرمایند:
انی اکره لکم ان تکونوا سبّابین.
نهج البلاغه، ج2، ص185، خطبه 206، ناشر : دار الذخائر قم
نکته دیگر اینکه این روایت (إني لم أسمه باسم عثمان الشيخ الكافر) سندی هم ندارد.
ماشین و یا خانه بی سند چه ارزشی دارد؟ شما حاضری خانه بی سند بخری؟!
امام رضا علیه السلام می فرمایند: دشمنان ما احادیثی جعل کرده اند در مذمت دشمنان ما برای اینکه وقتی اهل سنت این احادیث را بشنوند به ما دشنام دهند.
قال الرضا علیه السلام: يا ابن أبي محمود ان مخالفينا وضعوا اخبارا في فضائلنا وجعلوها على ثلاثة أقسام أحدها الغلو وثانيها التقصير في أمرنا وثالثها التصريح بمثالب أعدائنا فإذا سمع الناس الغلو فينا كفروا شيعتنا ونسبوهم إلى القول بربوبيتنا وإذا سمعوا التقصير اعتقدوه فينا وإذا سمعوا مثالب أعداءنا بأسمائهم ثلبونا بأسماءنا
الصدوق، محمد بن علي (متوفاي381هـ)، عيون أخبار الرضا (علیه السلام)، ج1، ص272، تحقيق: تصحيح وتعليق وتقديم: الشيخ حسين الأعلمي، ناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات - بيروت – لبنان، سال چاپ: 1404 - 1984 م
روایاتی که صریح در مذمت خلفا هست با جوّ آن زمان نمی ساخت. از حضرت امیر علیه السلام هم نقل شده است:
ولا تتكلموا بالفحش فإنه لا يليق بنا ، ولا بشيعتنا
المغربي، القاضي النعمان (متوفاي 363هـ)، دعائم الإسلام، ج2، ص352، تحقيق : آصف بن علي أصغر فيضي، ناشر : دار المعارف – القاهرة، سال چاپ : 1383 - 1963 م
ما هم باید از نقل اینگونه مطالب خودداری کنیم.
اگر اهل سنت این را علیه ما مطرح کنند ما هم احادیث نادرست صحیح بخاری را نقل می کنیم. احادیثی در همین صحیح بخاری یا مسلم که اساسا با عقل نمی سازد را نقل می کنیم و از آن ها پاسخ می خواهیم. در پاسخ به شبهات اهل سنت ، پاسخ های نقضی بهترین پاسخ است. تار و پود فکری طرف مقابل را به هم می ریزد. شما اگر صد دلیل حلّی بیاورید به اندازه یک جواب نقضی در طرفی که لجوج هست اثر نمی گذارد ولی اگر یک یا دو پاسخ نقضی بیاورید طرف به طور کلی به هم می ریزد. چند جا چنین برخوردی با این ها شود دیگر چنین شبهاتی را مطرح نمی کنند.
آغاز بحث:
بحث ما در رابطه با فرمایش حضرت امام رحمه الله بود که گفتند تمام عبادات و اخلاقیات به منزله ظاهر و هیولا هست و «ولایت» باطن این هاست. و اشاره کردند به روایت کافی که:
ثم نزلت الولاية وإنما أتاه ذلك في يوم الجمعة بعرفة ، أنزل الله عز وجل " اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي " وكان كمال الدين بولاية علي ابن أبي طالب عليه السلام
ما يك فايل مفصّلی درباره نزول آیه اکمال در روز عرفه در منابع شیعه کار کرده ایم.
علامه مجلسی در مرآة العقول جلد 3، صفحه 261 در این باره می فرماید: این آیه دو مرتبه نازل شده هم در عرفه هم در غدیر. تفسیر عیاشی جلد 1، صفحه 333 و باز هم علامه مجلسی در بحار الانوار جلد 55، صفحه 369 خیلی مفصّل بحث کرده اند که آیا نزول آیه اکمال در عرفه صحیح است یا نه. چون ما حدود 50 روایت داریم که آیه اکمال در غدیر بعد از نصب امیر المومنین سلام الله علیه به خلافت نازل شده است. اهل سنت هم حدود 7-8 روایت دارند که که آیه اکمال در غدیر بعد از نصب امیر المومنین سلام الله علیه به خلافت نازل شده است. ولی این آیه ای که برداشت می کنند که آیه اکمال در عرفه نازل شده ، اولا با آن حدود 50 روایت در تعارض است. یک روایت حتی اگر صحیح باشد نمی تواند با 50 روایت معارضه کند که بر نزول آیه اکمال در غدیر دلالت دارد. مرحوم عیاشی در تفسیر خود در صفحه 293 این عبارت را می آورد و مرحوم ملا صالح مازندرانی در شرح اصول کافی جلد11، صفحه 278 جواب مفصّلی داده است. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان جلد 5، صفحه 197 قائل به دو بار نزول آیه نیست بلکه قائل است یک بار نازل شده است . در عرفه نازل شده و رسول اکرم صلی الله علیه و آله در غدیر تلاوت و ابلاغ فرمود. روایات دیگری هم داریم که رسول اکرم مأموریت داشتند ولایت امیر المومنین را در عرفه مطرح کنند و آنجا بعد از بحث خلفایی اثنا عشر عده ای سر و صدا کردند و لذا برای رسول اکرم امکان قرائت آیه اکمال در عرفه حاصل نشد. در غدیر بعد از نصب امیر المومنین ایه را قرائت کردند. مرحوم سید جعفر مرتضی قائل است که دو مرتبه نازل شده است. (الصحیح من سیرة النبی جلد 31، صفحه310 ) موسوعه امام امیر المومنین در جلد 2، صفحه 290 قائل است که در عرفه نازل شد و در غدیر ابلاغ شد.
برداشت خود بنده خلاف این است که آیه دو بار نازل شده باشد. حدیث را ملاحظه کنید:
ثم نزلت الولایه و انما اتاه ذلک فی یوم الجمعه بعرفه. آیا منظور از ولایت در این حدیث آیه ولایت است؟ نه ! چون آن آیه (انما ولیّکم الله ...) در مدینه هنگام خاتم بخشی امیر المومنین سلام الله علیه نازل شده است . اگر منظور (الیوم اکملت لکم دینکم) بوده که به آن ولایت اطلاق نمی شود. پس به چه معناست؟ به این معناست که رسول اکرم صلی الله علیه و آله مأمور به ابلاغ در عرفه بوده است ولی همان چند روایت که هست رسول اکرم فرمودند من می ترسم بیم دارم که «یکذّبونی» فتنه کنند چون ابن عمّ من کسی است که
ما من احد منهم الا و قد وتر علی بن ابی طالب بعض اقربائه.
همین افرادی که اطراف من هستند امیر المومنین یکی از خویشاوندان آنها را در بدر یا در احد یا در حنین به درک واصل کرده واینها دل خوشی از او ندارند. لذا این ماند تا در غدیر (انجام شد).
و ان لم تفغل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس . (مائده، آیه 67)
بعد نبی مکرم حضرت علی را نصب فرمود و بعد از نصب، آیه اکمال نازل شد که حدود 50 روایت ما در این زمینه داریم . این حدیث هم نه ربطی به آیه ولایت دارد نه به آیه ابلاغ و نه به آیه اکمال .
ولایت حضرت علی بنا بود در عرفه ابلاغ شود زمینه اش نبود انجام نشد بعد در غدیر آیه ابلاغ آمد نصب امیر المومنین انجام شد و پس از نصب آن حضرت آیه اکمال نازل شد. در روایت دارد: انما اتاه ذلک فی یوم الجمعه. حال آنکه عرفه در روز جمعه نبوده بلکه در روز دوشنبه بوده است. عرفه روز دوشنبه بوده وفات نبی مکرم هم روز دوشنبه بوده است. علامه عسکری هم اینکه عرفه در روز دوشنبه بوده را ملاک قرار داده و گفته است پس از آن پیغمبر اکرم حدود 81 یا 82 روز زنده بوده است. و می گوید: اصلا عرفه نمی تواند در روز جمعه باشد. در روایات نزول آیه اکمال در غدیر (عبارات دال بر تراخی مانند) «ثمّ» یا «فاء» آمده است.
«فقام بولایة علی یوم غدیر خم فانزل الله الیوم اکملت لکم دینکم» خیلی روایت واضح است. در حالیکه در آن روایات نزول در عرفه، این فاء و ثمّ نیست. جبرئیل آمده می گوید مسئله ولایت را مطرح کن. حضرت فرمودند اگر مطرح کنم فتنه می شود. لذا مسئله مسکوت مانده تا حضرت از عرفه به طرف غدیر حرکت کردند. تقریبا بعد از 5-6 روز به منطقه غدیر رسیدند جبرئیل آنجا آیه ابلاغ را آورد. شاید اگر فرمایش آقایان را هم قبول کنیم. باید بگوییم تقیّة نازل شده است. چون طبق عمده روایات اهل سنت است. قاعده هم این است که «خذ بما خالف العامه». «خذ بما اشتهر بین اصحابک».
ولی در روایت کافی که ظاهرش نزول آیه اکمال در عرفه هست آیه ای ندارد که نازل شده باشد و فانزل الله هم ندارد. حرف «فاء» ندارد. می گوید: امر الله رسوله بولایة علی ...
علامه مجلسی هم می گویند روایت (نزول آیه در عرفه) ضعیف است ولی از نظر ما روایت ضعیف نیست ولی دلالت بر نزول آیه در عرفه ندارد.
طبق مشهور روایات شیعه در غدیر ابتدا آیه ابلاغ نازل شده سپس نصب حضرت امیر سلام الله علیه انجام شده و سپس آیه اکمال نازل شده است. برخی روایات اهل سنت هم همین را ثابت می کند. چنانکه خطیب بغدادی روایت می کند:
عن أبي هريرة: يوم غدير خم ، لما أخذ النبي | بيد علي بن أبي طالب ، فقال : ألست ولي المؤمنين؟ قالوا: بلى يا رسول الله! قال : من كنت مولاه فعلي مولاه. فقال عمر بن الخطاب : بخ بخ لك يا بن أبي طالب أصبحت مولاي ومولى كل مسلم ، فأنزل الله : {الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}.
خطیب البغدادي، ابوبكر أحمد بن علي (متوفاى463هـ)، تاريخ بغداد، ج8 ص284 ، تحقيق: مصطفى عبد القادر عطا، ناشر: دار الكتب العلمية – بيروت، چاپ اول، 1417 - 1997 م
و نیز ابن کثیر دمشقی روایت می کند:
وقال عبد الرزاق : أنا معمر عن علي بن زيد بن جدعان ، عن عدي بن ثابت ، عن البراء بن عازب قال : خرجنا مع رسول الله حتى نزلنا غدير خم بعث مناديا ينادي ، فلما اجتمعا قال : " ألست أولى بكم من أنفسكم ؟ قلنا : بلى يا رسول الله ! قال : ألست أولى بكم من أمهاتكم ؟ قلنا : بلى يا رسول الله قال : ألست أولى بكم من آبائكم ؟ قلنا : بلى يا رسول الله ! قال : ألست ألست ألست ؟ قلنا : بلى يا رسول الله قال : من كنت مولاه فعلي مولاه اللهم وال من والاه وعاد من عاداه " فقال عمر بن الخطاب : هنيئا لك يا ابن أبي طالب أصبحت اليوم وليّ كل مؤمن .
حدود هفت روایت در منابع اهل سنت هست در نزول آیه اکمال در غدیر که البته خلاف عقائد اهل سنت است.
ما در رابطه با نزول آیه اکمال در غدیر و دلالت آیه اکمال بر ولایت حضرت امیر سلام الله علیه در غدیر، یک فایل مفصّل تحقیق کرده ایم.
تعصّب کورکورانه فخر رازی
فخر رازی وقتی به آیه «اولی الامر» می رسد می گوید قطعا این آیه دلالت دارد بر اینکه اولی الامر باید معصوم باشد ولی چون شناخت معصوم برای ما ممکن نیست لذا نمی توانیم به عصمت بعضی از امت به عنوان اولی الامر قائل باشیم!
از این مدل سخن فخر رازی انسان از تعجب مبهوت می شود! گویا فخر رازی با آن همه علم مانند یک شتر چران است! فخر رازی و اهل سنت نمی توانند بگویند ابوبکر معصوم بوده چون هم سابقه کفر دارد و هم اینکه در دوران خلافتش می گوید:
وإن لي شيطانا يعتريني ، فإذا غضبت فاجتنبوني ، لا أوثر في أشعاركم ولا أبشاركم!
الصنعاني، أبو بكر عبد الرزاق بن همام (متوفاي211هـ)، المصنف، ج 11، ص336، تحقيق: حبيب الرحمن الأعظمي، دار النشر: منشورات المجلس العلمي .
ابوبکر می گوید: وقتی عصبانی می شوم از من دوری کنید تا موهای شما را نکنم! و پوست صورت شما را نخراشم!
هرچند برخی از علمای اهل سنت درباره ابوبکر و عمر ادعای عصمت کرده اند! ما وقتی برای معالجه به آلمان رفته بودیم پروفسور سمیعی اتاق مجهزی در اختیار ما قرار داده بود. ما هم از آن فرصت استفاده کردیم و مقاله ای درباره عصمت ائمه اطهار علیهم السلام و تمام شبهات اهل سنت و وهابیت درباره عصمت نوشتیم.
حالا در دنیا علمای متعصب اهل سنت این سخنان را گفته اند و عده ای هم چشم و گوش بسته حرف های آنها را قبول کرده اند می گوید شب است قبول می کند می گوید روز است باز قبول می کند. همانطور که معاویه در حضور فرستاده حضرت امیر سلام الله علیه به مردم اعلام کرد: امروز (که چهار شنبه است) برای اقامه نماز جمعه جمع شوید! مردم جمع شدند و معاویه نماز جمعه را در چهارشنبه اقامه کرد! بعد به فرستاده حضرت امیر گفت: به علی (علیه السلام) بگو من از این قبیل افراد هزاران نفر در شام دارم که هر چه بگویم کورکورانه انجام می دهند! فخر رازی هم حاصل همان جامعه هست. تفکر او همان تفکر است. فخر رازی درباره آیه غار خودش را به در و دیوار می زند بیش از 20 صفحه زمین و زمان را به هم می دوزد تا از این آیه فضیلت ابوبکر را اثبات کند! من ندیدم هیچ یک از علمای اهل سنت در آیه غار به اندازه فخر رازی سرمایه گذاری کرده باشند! برخی از بزرگواران می گفتند: فخر رازی به نظر من شیعه است!! به ایشان گفتم: آخر کسی که بیش از بیست صفحه قلم فرسایی می کند که آیه غار دلالت بر فضیلت ابوبکر می کند این شخص شیعه هست؟!
حال آنکه برخی علما قائلند آیه غار دلالت بر کفر ابوبکر می کند.
تمام ضمائر تثنیه است: اذ هما فی الغار ....معنا.... بعد فرماید: فانزل الله سکینته علیه. ولی اینجا دیگر تثنیه نیست. بعضی آقایان هم می گویند این ابوبکر در آیه غار ابوبکر دیگری بوده و نه ابوبکر خلیفه اول . اما ما این قول را قبول نمی کنیم.
درباره این روایت 5 نکته قابل توجه است:
یک: بعثت: آغاز ابلاغ وحی . پی ریزی شالوده وحی از بعثت شروع می شود.
دو: استمرار 23 سال تبیین احکام و اخلاق توسط پیامبر
سه: واقعه غدیر ؛ پیوند زدن نبوت به امامت برای صیانت از دستاردهای 23 ساله. و ان لم تفعل فما بلّغت رساته. اگر غدیر صورت نگیرد تمام زحمات 23 ساله بی ثمر خواهد شد.
چهار: آیه اکمال امضای الهی بر رسمیت یافتن نظام ولایت
پنج: تکبیر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله . فکبّر رسول الله و قال الله اکبر بتمام النعمه و کمال نبوتی و دین الله عزوجل و بولایة علی بعدی. در فرهنگ اسلامی تکبیر در زمانی گفته می شود که یک فتح بزرگ انجام شده باشد. این نشان می دهد که سپردن پرچم به دست حضرت علی بزرگترین پیروزی اسلام بر جبهه کفر و نفاق بوده چرا که دشمنان امید داشتند با رفتن پیامبر ، دین نیز از بین برود اما ولایت این امید دشمنان را قطع کرد.
پیام های حساس این حدیث برای عصر حاضر:
مدل حکمرانی : دین صرفا یک رابطه قلبی با خدا نیست بلکه دارای نظام سیاسی و ولایت است که در آن رهبر باید منصوب یا مأذون از طرف خدا باشد.
شاخص وحدت: ولایت، محور و نخ تسبیح امت اسلامی است. جامعه بدون ولیّ مانند پیکر بدون روح است که دچار تشتّت و نفوذ بیگانه می شود که اگر بخواهیم در هر جامعه ای وحدت ایجاد شود ، تنها راهش جمع شدن بر مائده ولایت است. تفسیر ثعلبی در ذیل آیه «واعتصموا بحبل الله جمیعا» از امام صادق علیه السلام نقل می کند:
«نحن حبل الله الذی قال الله واعتصموا بالله جمیعا و لا تفرقوا».
الثعلبي النيسابوري، أحمد بن محمد (متوفاى427هـ)، الكشف والبيان، ج3، ص163، تحقيق: الإمام أبي محمد بن عاشور، مراجعة وتدقيق الأستاذ نظير الساعدي، ناشر: دار احياء التراث العربي، بيروت، چاپ اول، 1422ق.
تفسیر ثعلبی غیر از تفسیر ثعالبی است. تفسیر ثعالبی را اهل سنت غالبا رد می کنند می گویند مملوّ از موضوعات است. ولی تفسیر ثعلبی را قبول دارند. همچنین در تفسیر شواهد التنزیل حاکم حسکانی که در ابتدای تفسیرش می گوید من در این کتابم جز روایات صحیح نیاورده ام. -مانند کامل الزیارات ابن قولویه- نقل می کند:
قال رسول الله ( صلى الله عليه وآله وسلم ) : من أحبّ أن يركب سفينة النجاة ويتمسّك بالعروة الوثقى ويعتصم بحبل الله المتين فليوال عليا وليأتم بالهداة من ولده .
در معجم کبیر طبرانی هم درباره اهل بیت علیهم السلام روایت نقل می کند:
فلا تقدموهما فتهلكوا ولا تقصروا عنهما فتهلكوا ولا تعلموهم فإنهم أعلم منكم ثم أخذ بيد علي رضي الله عنه فقال من كنت أولى به من نفسي فعلي وليه اللهم وال من والاه وعاد من عاداه.
الطبراني، سليمان بن أحمد (متوفاى360هـ)، المعجم الكبير، ج5، ص167، تحقيق: حمدي بن عبدالمجيد السلفي، ناشر: دار إحياء التراث العربي الطبعة: الثانية، 1404هـ – 1983م.
از اهل بیت من جلو نیفتید که هلاک می شوید عقب هم نیفتید که هلاک می شوید. به شما نرسد که چیزی به اهل بیت من یاد دهید.
یعنی اگر ما بخواهیم در جامعه وحدت و همدلی بین مسلمانان ایجاد شود جز نشستن بر سر سفره ولایت اهل بیت علیهم السلام هیچ راه دیگری نداریم.
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
ارسال خبر به دیگران
ارسال با پيامک
ارسال با واتس آپ
ارسال از طريق لاين