درس خارج فقه آیت الله حسینی قزوینی (دام عزه) – سال بیست و دوم

(جلسه چهل و چهارم 22 . 09 . 1404)

‏ موضوع: مراد از «اهل بیت» و «اولی الامر» در روایات فریقین

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم‏، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعين وَهُوَ خَيرُ نَاصِرٍ وَ مُعِينْ الْحَمْدُلِلَّه ‏وَ الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَعلَیٰ آلِهِ آل الله لَا سِيَّمَا علَیٰ مَوْلانَا بَقِيَّةَ اللَّه‏ وَ الّلعنُ الدّائمُ‏ علَیٰ أَعْدائِهِمْ أعداءَ الله إلىٰ يَوم لِقَاءَ اللّه‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه. وَ أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِباد حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيل‏ نِعْمَ الْمَوْلى‏ وَ نِعْمَ النَّصير

بررسی مقام رضا و هماهنگی اراده معصومین (علیهم السلام) با اراده الهی

روایاتی وارد شده است که وقتی به حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) بشارت ولادت امام حسین (علیه السلام) داده شد، جناب جبرئیل خبر شهادت ایشان را نیز آورد و حضرت زهرا سلام الله علیها کراهت پیدا کردند! ممکن است این سؤال پیش بیاید که آیا بی‌تابی یا گریه در این موارد با مقام رضای معصومین به قضای الهی و تسلیم بودن در برابر اراده خدا سازگار است؟

بر اساس منابع، کلامی که از لب‌های نبی مکرم (صلی الله علیه و آله) خارج می‌شود، تماماً برگرفته از وحی است. و طبق قاعده عرضه روایت بر قرآن و مشهورات،چنین روایاتی که با عصمت حضرات معصومین علیهم السلام سازگاری ندارد، مورد قبول نیست.

در روز عاشورا نیز هرچه مصیبت بر سیدالشهدا (علیه السلام) عمیق‌تر و عرصه سخت‌تر می‌شد، چهره ایشان برافروخته‌تر می‌شد؛ زیرا می‌دانست در برابر این مصائب، خدای عالم پاداشی می‌دهد که بر قلب هیچ بشری خطور نکرده است . در روایتی از «ابن قولویه» که سند معتبری دارد، آمده است که وقتی در خانه ام‌سلمه، امام حسین (علیه السلام) گریه کردند، پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز به شدت گریستند . وقتی ام‌سلمه از ایشان خواست که از خدا بخواهند این مصیبت را برطرف کند، حضرت فرمودند: خداوند مقامی برای امام حسین (علیه السلام) مقدر کرده است که رسیدن به آن، جز از مسیر تحمل این مصائب امکان‌پذیر نیست.

تفاوت «رضا» و «تسلیم» و جنبه آموزشی افعال ائمه (علیهم السلام)

به تعبیر علامه طباطبایی، ائمه (علیهم السلام) در مرتبه تسلیم محض بودند؛ همان‌گونه که در زیارت مطلقه امام حسین (علیه السلام) آمده است:

«وَإِرَادَةُ الرَّبِّ فِی مَقَادِيرِ أُمُورِهِ‏ تَهْبِطُ إِلَيْكُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُيُوتِكُمْ»

الكلينی الرازي، أبو جعفر محمد بن يعقوب بن إسحاق (متوفاى328 هـ)، الأصول من الكافي، ج4، ص577، تحقيق: غفاري، علی اكبر ناشر: اسلاميه‏، تهران‏، الطبعة الثانية،1362 هـ.ش.

اراده خدا در تقدير امور، بسوى شما فرود آيد و از منازل شما براى خلق صادر شود.

در روایت است که امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید:

قُلُوبُنَا أَوْعِیَةٌ لِمَشِیئَهْ اللَّهِ فَإِذَا شَاءَ اللَّهُ شَیْئاً شِئْنَا وَ اللَّهُ یَقُولُ‏ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ

قلوب ما ظرف مشیت الهی است. پس هنگامی که خدا چیزی را بخواهد ما نیز می خواهیم و این قول خداوند است که می‌فرماید: نمی‌خواهید مگر آنچه را که خدا می‌خواهد.

بحار الانوار ج25ص337 الناشر: مؤسسة الوفاء

در روایت ابوبصیر آمده است که امام صادق (علیه السلام) بر بالین فرزند شیرخوار و مریضی از خود بودند و بسیار مضطرب به نظر می‌رسیدند، اما پس از وفات کودک، چهره ایشان گشاده شد. ایشان در پاسخ به تعجب اصحاب فرمودند: ما دوست داشتیم این فرزند بماند، ولی رضای خدای عالم فوق رضای ما هست و ما به رضای او خوشنود هستیم. بسیاری از این حالات و دعاها مانند گریه‌های حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) جنبه آموزشی برای دیگران دارد تا شیوه برخورد با خدا و نحوه دعا کردن را بیاموزیم.

چرایی عدم ذکر صریح نام ائمه (علیهم السلام) در قرآن کریم

مرحوم کلینی در یک روایت صددرصد صحیح در کتاب کافی، از ابوبصیر نقل می کند که از از امام صادق (علیه السلام) سؤال می‌کنند که چرا نام حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) و اهل‌بیت ایشان به صراحت در قرآن نیامده است؟ حضرت پاسخ دادند: خداوند در قرآن حکم نماز را نازل کرد، اما نفرمود که سه رکعت یا چهار رکعت است و این پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود که جزئیات آن را تبیین کرد. همچنین در مورد زکات و حج، کلیات در قرآن آمده و جزئیات (مانند هفت بار دور زدن در طواف) توسط پیامبر (صلی الله علیه و آله) بیان شده است. به همین ترتیب، آیه «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر» نازل شد و پیامبر (صلی الله علیه و آله) در غدیر خم و موقعیت‌های دیگر، مصداق «اولی‌الامر» را معرفی کرده و فرمودند: «من کنت مولاه فعلی مولاه».

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ‌ فَقَالَ نَزَلَتْ فِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ ع فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ فَمَا لَهُ لَمْ يُسَمِّ عَلِيّاً وَ أَهْلَ بَيْتِهِ ع فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فَقَالَ قُولُوا لَهُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَزَلَتْ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ لَمْ يُسَمِّ اللَّهُ‌ لَهُمْ ثَلَاثاً وَ لَا أَرْبَعاً حَتَّى كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص هُوَ الَّذِي فَسَّرَ ذَلِكَ لَهُمْ وَ نَزَلَتْ عَلَيْهِ الزَّكَاةُ وَ لَمْ يُسَمِّ لَهُمْ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَماً دِرْهَمٌ حَتَّى كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص هُوَ الَّذِي فَسَّرَ ذَلِكَ لَهُمْ وَ نَزَلَ الْحَجُّ فَلَمْ يَقُلْ لَهُمْ طُوفُوا أُسْبُوعاً حَتَّى كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص هُوَ الَّذِي فَسَّرَ ذَلِكَ لَهُمْ وَ نَزَلَتْ‌ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ‌ وَ نَزَلَتْ فِي عَلِيٍّ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِي عَلِيٍّ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ وَ قَالَ ص أُوصِيكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ وَ أَهْلِ بَيْتِي فَإِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ لَا يُفَرِّقَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يُورِدَهُمَا عَلَيَّ الْحَوْضَ فَأَعْطَانِي ذَلِكَ

وقَالَ لَا تُعَلِّمُوهُمْ فَهُمْ أَعْلَمُ مِنْكُمْ وَ قَالَ إِنَّهُمْ لَنْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ بَابِ هُدًى وَ لَنْ يُدْخِلُوكُمْ فِي بَابِ ضَلَالَةٍ فَلَوْ سَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَلَمْ يُبَيِّنْ مَنْ أَهْلُ بَيْتِهِ لَادَّعَاهَا آلُ فُلَانٍ وَ آلُ فُلَانٍ وَ لَكِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْزَلَهُ فِي كِتَابِهِ تَصْدِيقاً لِنَبِيِّهِ ص- إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ‌ أَهْلَ الْبَيْتِ‌ وَ يُطَهِّرَكُمْ‌ تَطْهِيرا فَكَانَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ وَ فَاطِمَةُ ع فَأَدْخَلَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ص تَحْتَ الْكِسَاءِ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ أَهْلًا وَ ثَقَلًا وَ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي وَ ثَقَلِي فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ أَ لَسْتُ مِنْ أَهْلِكَ فَقَالَ إِنَّكِ إِلَى خَيْرٍ وَ لَكِنَّ هَؤُلَاءِ أَهْلِي وَ ثِقْلِي

فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ ص كَانَ عَلِيٌّ أَوْلَى النَّاسِ بِالنَّاسِ لِكَثْرَةِ مَا بَلَّغَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ إِقَامَتِهِ لِلنَّاسِ وَ أَخْذِهِ بِيَدِهِ فَلَمَّا مَضَى عَلِيٌّ لَمْ يَكُنْ يَسْتَطِيعُ عَلِيٌّ وَ لَمْ يَكُنْ لِيَفْعَلَ أَنْ يُدْخِلَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ وَ لَا الْعَبَّاسَ بْنَ عَلِيٍّ وَ لَا وَاحِدا مِنْ وُلْدِهِ إِذاً لَقَالَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَنْزَلَ فِينَا كَمَا أَنْزَلَ فِيكَ فَأَمَرَ بِطَاعَتِنَا كَمَا أَمَرَ بِطَاعَتِكَ وَ بَلَّغَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ ص كَمَا بَلَّغَ فِيكَ وَ أَذْهَبَ عَنَّا الرِّجْسَ كَمَا أَذْهَبَهُ عَنْكَ فَلَمَّا مَضَى عَلِيٌّ ع كَانَ الْحَسَنُ ع أَوْلَى بِهَا لِكِبَرِهِ فَلَمَّا تُوُفِّيَ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُدْخِلَ وُلْدَهُ وَ لَمْ يَكُنْ لِيَفْعَلَ ذَلِكَ وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ- وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‌ بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ‌ فَيَجْعَلَهَا فِي وُلْدِهِ إِذاً لَقَالَ الْحُسَيْنُ أَمَرَ اللَّهُ بِطَاعَتِي كَمَا أَمَرَ بِطَاعَتِكَ وَ طَاعَةِ أَبِيكَ وَ بَلَّغَ فِيَّ رَسُولُ اللَّهِ ص كَمَا بَلَّغَ فِيكَ وَ فِي أَبِيكَ وَ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنِّي الرِّجْسَ كَمَا أَذْهَبَ عَنْكَ وَ عَنْ أَبِيكَ فَلَمَّا صَارَتْ إِلَى الْحُسَيْنِ ع لَمْ يَكُنْ أَحَدٌ مِنْ‌ أَهْلِ بَيْتِهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَدَّعِيَ عَلَيْهِ كَمَا كَانَ هُوَ يَدَّعِي عَلَى أَخِيهِ وَ عَلَى أَبِيهِ لَوْ أَرَادَا أَنْ يَصْرِفَا الْأَمْرَ عَنْهُ وَ لَمْ يَكُونَا لِيَفْعَلَا ثُمَّ صَارَتْ حِينَ أَفْضَتْ إِلَى الْحُسَيْنِ ع فَجَرَى تَأْوِيلُ هَذِهِ الْآيَةِ- وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‌ بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ‌ ثُمَّ صَارَتْ مِنْ بَعْدِ الْحُسَيْنِ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ثُمَّ صَارَتْ مِنْ بَعْدِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ع وَ قَالَ الرِّجْسُ هُوَ الشَّكُّ وَ اللَّهِ لَا نَشُكُّ فِي رَبِّنَا أَبَداً.

الاصول من الکافی ج1 ص286 الناشر: دار الكتب الإسلامية

آیه تطهیر و انحصار آن در اهل‌بیت (علیهم السلام) طبق منابع فریقین

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) برای جلوگیری از ادعاهای باطل افرادی که بعدها خود را اهل‌بیت می‌نامیدند، اهل‌بیت واقعی را معرفی کردند. در خانه ام‌سلمه، ایشان حضرت امام علی، حضرت فاطمه، حضرت امام حسن و حضرت امام حسین (عليهم السلام) را زیر عبای یمانی جمع کردند و فرمودند: «اللهم هؤلاء اهل بیتی». طبق روایات صحیح در منابع اهل سنت (مانند صحیح مسلم و مسند احمد)، زنان پیامبر جزو مصادیق آیه تطهیر و اهل بیت نیستند. مسلم نقل می کند:

قَالَ: " أَلَا وَإِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ: أَحَدُهُمَا كِتَابُ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، هُوَ حَبْلُ اللهِ، مَنِ اتَّبَعَهُ كَانَ عَلَى الْهُدَى، وَمَنْ تَرَكَهُ كَانَ عَلَى ضَلَالَةٍ " وَفِيهِ فَقُلْنَا: مَنْ أَهْلُ بَيْتِهِ؟ نِسَاؤُهُ؟ قَالَ: لَا، وَايْمُ اللهِ إِنَّ الْمَرْأَةَ تَكُونُ مَعَ الرَّجُلِ الْعَصْرَ مِنَ الدَّهْرِ، ثُمَّ يُطَلِّقُهَا فَتَرْجِعُ إِلَى أَبِيهَا وَقَوْمِهَا أَهْلُ بَيْتِهِ أَصْلُهُ

فرمود: «اینک من در میان شما دو چیز گران‌بها می‌گذارم: یکی از آنها کتاب خدای عز و جل است. آن ریسمان خداست. هر که از آن پیروی کند، بر هدایت است و هر که آن را رها کند، بر گمراهی است.» گفتیم: اهل بیت او چه کسانی هستند؟ همسرانش؟ فرمود: نه، به خدا سوگند، ممکن است زنی مدت زیادی با مردی بماند، سپس او را طلاق دهد و زن به پدرش و قومش، خانواده‌اش و اصلش بازگردد.

صحیح مسلم ج4ص1874 الناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت

الوسی می نویسد:

يقتضي أن النساء المطهرات غير داخلات في أهل البيت الذين هم أحد الثقلين

این دلالت دارد که زنان پاکدامن جزو اهل بیت که یکی از دو ثقل (قرآن و اهل بیت) هستند، محسوب نمی‌شوند.

تفسیر روح المعانی.للآلوسی ج11 ص197. الناشر: دار الكتب العلمية - بيروت

نووی می نویسد:

وَالْمَعْرُوفُ فِي مُعْظَمِ الرِّوَايَاتِ فِي غَيْرِ مُسْلِمٍ أَنَّهُ قَالَ نِسَاؤُهُ لَسْنَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ

در بیشتر روایات، غیر از روایت مسلم، مشهور است که زید گفت: همسرانش از اهل بیت او نیستند.

شرح صحیح مسلم ج15، ص180، ابوزکریا النووی . الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت

ابن عساکر می نویسد:

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِي بَيْتِي {إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرا} قلت يارسول اللَّهِ أَلَسْتُ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ قَالَ إِنَّكِ إِلَى خَيْرٍ إِنَّكِ مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَهْلُ الْبَيْتِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلِيٌّ وَفَاطِمَةُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَجْمَعِينَ

از ابوسعید خدری، از ام سلمه، رضی الله عنها، روایت کرده که گفت: این آیه در خانه من نازل شد: {خداوند فقط می‌خواهد پلیدی را از شما اهل بیت دور کند و شما را کاملاً پاک گرداند.} گفتم: «ای رسول خدا، آیا من از اهل بیت نیستم؟» فرمود: «تو بر خیر هستی. تو از همسران رسول خدا صلی الله علیه و آله هستی و اهل بیت، رسول خدا صلی الله علیه و آله علی، فاطمه، حسن و حسین، رضی الله عنهم اجمعین هستند.

كتاب الأربعين في مناقب أمهات المؤمنين ج1ص106 الناشر: دار الفكر – دمشق

ابن کثیر به نقل از عائشه می نویسد:

عَنِ الْعَوَّامِ يَعْنِي ابْنَ حَوْشَبٍ رضي الله عنه عَنْ عَمٍّ لَهُ قَالَ: دَخَلْتُ مَعَ أَبِي عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَسَأَلْتُهَا عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، فَقَالَتْ رضي الله عنها: تسألني عن رجل مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَكَانَتْ تَحْتَهُ ابْنَتُهُ وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيْهِ؟ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَا عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَحَسَنًا وحسينا رضي الله عنهم، فَأَلْقَى عَلَيْهِمْ ثَوْبًا فَقَالَ«اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي، فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا» قَالَتْ: فدنوت منهم فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَأَنَا مِنْ أَهْلِ بيتك؟ فقال صلى الله عليه وسلم: «تَنَحِّي فَإِنَّكِ عَلَى خَيْرٍ».

از عوام، یعنی ابن حوشب، رضی الله عنه، از عمویش روایت شده که گفت: من و پدرم نزد عایشه، رضی الله عنها، رفتیم و از او درباره علی، رضی الله عنها، پرسیدیم. عایشه، رضی الله عنها، گفت: از من درباره مردی می‌پرسی که از محبوب‌ترین مردم نزد رسول خدا، صلّی الله علیه و آله، بود و دخترش با او ازدواج کرده بود و از محبوب‌ترین مردم نزد او بود؟ من رسول خدا، صلّی الله علیه و آله، را دیدم که علی، فاطمه، حسن و حسین، رضی الله عنهم، را فراخواند و جامه‌ای بر آنها انداخت و گفت: «خدایا، اینها اهل بیت من هستند، پس پلیدی را از آنها دور کن و کاملاً پاکشان گردان.» عایشه گفت: من به آنها نزدیک شدم و گفتم: «ای رسول خدا، آیا من از اهل بیت تو هستم؟» عایشه، رضی الله عنه، فرمود: «دور شو، تو بر خیر هستی».

تفسیر ابن کثیر ج6ص368. الناشر: دار الكتب العلمية، منشورات محمد علي بيضون - بيروت

احمدبن حنبل می نویسد:

قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: فَرَفَعْتُ الْكِسَاءَ لِأَدْخُلَ مَعَهُمْ، فَجَذَبَهُ مِنْ يَدِي، وَقَالَ: " إِنَّكِ عَلَى خَيْرٍ "

ام سلمه می‌گوید: من عبا را بلند کردم تا با آنها وارد شوم، اما او آن را از دستم کشید و فرمود: «تو بر راه خیر هستی».

مسند احمد ج44ص328. الناشر: مؤسسة الرسالة

طبق این روایات، پیامبر (صلی الله علیه و آله) مانع شدند و فرمودند شما بر خیر هستی اما از اهل‌بیت من نیستی. ضمیرهای آیه تطهیر نیز برخلاف آیات قبل و بعد که مؤنث هستند، به صورت جمع مذکر آمده است که نشان‌دهنده تغییر مخاطب از زنان پیامبر به اهل‌بیت (علیهم السلام) است.

تداوم امامت و پاسخ به شبهات

پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله)، امامت طبق امر الهی در نسل حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) و سپس امام حسن و امام حسین (علیه السلام) ادامه یافت. پس از امام حسین (علیه السلام)، امامت در نسل ایشان قرار گرفت و به امام علی بن الحسین (علیه السلام) و فرزندانشان رسید. بر اساس منابع، امام صادق (علیه السلام) به سادگی و برای فهم همگان تبیین کردند. اگر قرار بود ملاک امامت بر اساس توهم برخی ها، مثلا بزرگی سن باشد، باید به فرزندان دیگر می‌رسید، اما امامت یک عهد الهی و منصبی است که خداوند تعیین می‌کند و سن در این مسئله معیار نیست.

لزوم مراقبت از انحراف و اهمیت فن مناظره

داستان افرادی مانند «جعفر کذاب» نشان می‌دهد که حتی فرزند امام بودن هم تضمینی برای عدم انحراف نیست و شیطان همواره در کمین است، به ویژه برای علما، زیرا «اذا فسد العالِم، فسد العالَم». ما موظفیم مبانی اعتقادی شیعه و نصوص کلیدی مانند آیه تطهیر را مانند حمد و سوره حفظ باشیم تا در فن مناظره و دفاع از عقاید، با تسلط کامل پاسخگوی شبهات باشیم. نکته دیگر اینکه در مناظره حتما باید از اهانت به طرف مقابل پرهیز کرد.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته