درس خارج فقه آیت الله حسینی قزوینی (دام عزه) – سال بیست و دوم
(جلسه چهل و دوم 18 . 09 . 1404)
موضوع: بررسی روایت امام باقر علیه السلام در آیات ولایت
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعين وَهُوَ خَيرُ نَاصِرٍ وَ مُعِينْ الْحَمْدُلِلَّه وَ الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَعلَیٰ آلِهِ آل الله لَا سِيَّمَا علَیٰ مَوْلانَا بَقِيَّةَ اللَّه وَ الّلعنُ الدّائمُ علَیٰ أَعْدائِهِمْ أعداءَ الله إلىٰ يَوم لِقَاءَ اللّه الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه. وَ أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِباد حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيل نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصير
ضرورت هوشیاری در برابر توطئهها و حفظ مقدسات
امروزه در فضای جامعه، مسائلی مطرح میشود که اگر نسبت به داشتههای خود حس مسئولیت نداشته باشیم، دشمن قدم به قدم پیشروی میکند. برای نمونه، برخی از شخصیتها مطالبی را مطرح میکنند که گویی شیعه با بزرگداشت ایام فاطمیه به مقدسات اهلسنت توهین میکند و آنها را «شیعه انگلیسی» مینامند! اما باید دید سیره بزرگان چگونه بوده است؟ در اوایل انقلاب، عبدالعزیز (پدر زن مولوی عبدالحمید) خدمت امام خمینی (ره) رسید و دو درخواست داشت: یکی ساخت مسجد برای اهلسنت در تهران و دیگری تعطیلی مراسمات فاطمیه. امام فرمودند که هیچکدام از اینها امکانپذیر نیست. همچنین از مرحوم آیتالله فاضل لنکرانی شنیدم که مقام معظم رهبری فرمودهاند: «مادامی که خامنهای نفس در بدن دارد، اجازه نخواهد داد به شعائر فاطمیه (سلام الله علیها) لطمهای وارد شود».
جایگاه ایام فاطمیه در سیره مقام معظم رهبری و مراجع
مقام معظم رهبری با وجود سن بالا، در مناسبت های عصر عاشورا و شب ۲۱ ماه رمضان، آخر جلسه وارد مجلس روضه می شود اما روز شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) از ابتدا تا انتهای جلسه حضور مییابند و به عزاداری میپردازد. ایشان فرمودهاند که من مخارج یکسالهی جمهوری اسلامی را در این سه روز از حضرت زهرا (سلام الله علیها) میگیرم. ما معتقد هستیم توهین به مقدسات اهلسنت حرام بیّن و خلاف شرع است و این همان «شیعه انگلیسی» است؛ اما عزاداریهایی که در بیت رهبری، بیت امام و بیوتات مراجع برگزار میشود، عین اسلام و توحید است. به تعبیر امام (ره)، باطن توحید، ولایت است و توحیدی که ولایت نداشته باشد، جز پوسته ای بیش نیست. ما فدای آن وصلهی چادر حضرت زهرا (سلام الله علیها) هستیم که دنیا و آخرت ما به آن وابسته است.
پاسخ به شبهات و نقد دیدگاههای انحرافی
در مورد مقام حضرت زهرا (سلام الله علیها) روایت است که خداوند ازدواج با زنان دیگر را بر حضرت علی (سلام الله علیه) تا زمانی که حضرت فاطمه (سلام الله علیها) زنده بود، حرام کرد چراکه حضرت زهرا سلام الله علیها پاک و طاهر بوده است. به فرمایش امام صادق علیه السلام:
عن ابى بصير عن ابى عبد الله عليهالسلام قال : حرم الله النساء على علي عليهالسلام ما دامت فاطمة عليهاالسلام حية قال : قلت كيف؟ قال : لانها طاهرة لا تحيض.
تهذیب الأحکام ج7ص475. للشیخ الطوسی. ناشر: دار الكتب العلمية
همانطور که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در زمان حیات حضرت خدیجه (سلام الله علیها) همسر دیگری اختیار نکردند. در مقابل این عظمت، افرادی مانند «سلیمانی اردستانی» وجود دارند که آشکارا میگویند شیعه نیستند و حتی به خود و اعتقادات قبلی شان توهین میکنند. بر اساس قاعده «اقرار العقلاء علی انفسهم نافذ»، کسی که خودش اعتراف به نادانی میکند، تکلیفش روشن است. او در حالی که از لعن بنیامیه و دشمنان اهلبیت منع میکند، علمای شیعه را «شیّاد» خطاب میکند!
آداب و شرایط مناظره علمی
اخیراً مناظرهای میان آقای حامد کاشانی و این شخص برگزار شد که بازتاب زیادی داشت. هرچند آقای کاشانی فرزند ما و عزیز ما هست، اما بنده معتقد هستم نباید با چنین افرادی اینگونه مناظره کرد، زیرا باعث بزرگ شدن آنها میشود. این افراد باید طبق سیره امام عسکری (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) با استدلالهای قاطع سرکوب و مفتضح شوند. علاوه بر این، مناظره آدابی دارد از جمله:
اول: حضور مجری مسلط و بیطرف که وقت را دقیق تقسیم کند.
دوم: عدم خروج از موضوع؛ در مناظره مذکور، طرف مقابل به موضوعاتی چون امام جواد (علیه السلام) و توهین به نظام پرداخت که خارج از بحث شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) بود.
سوم: توافق مکتوب بر سر شروط مناظره پیش از شروع جلسه.
متأسفانه در این برنامه، مجری توانایی مدیریت نداشت و وقت به عدالت تقسیم نشد. شک نکنید که دستهای خارجی و اسپانسرهای مالی پشت سر این افراد (مثل اردستانی) هستند تا آنها را مطرح کنند.
تبیین ولایت بر اساس حدیث امام باقر علیه السلام
امام باقر (علیه السلام) وجوب ولایت امر را به سه آیه از سوره مائده (آیات 3، ۵۵ و ۶۷) مستند کردهاند.
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ وَ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ وَ بُكَيْرِ بْنِ أَعْيَنَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَ أَبِي الْجَارُودِ جَمِيعاً عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رَسُولَهُ بِوَلَايَةِ عَلِيٍّ وَ أَنْزَلَ عَلَيْهِ- إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ فَرَضَ وَلَايَةَ أُولِي الْأَمْرِ فَلَمْ يَدْرُوا مَا هِيَ فَأَمَرَ اللَّهُ مُحَمَّداً ص أَنْ يُفَسِّرَ لَهُمُ الْوَلَايَةَ كَمَا فَسَّرَ لَهُمُ الصَّلَاةَ وَ الزَّكَاةَ وَ الصَّوْمَ وَ الْحَجَّ فَلَمَّا أَتَاهُ ذَلِكَ مِنَ اللَّهِ ضَاقَ بِذَلِكَ صَدْرُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ تَخَوَّفَ أَنْ يَرْتَدُّوا عَنْ دِينِهِمْ وَ أَنْ يُكَذِّبُوهُ فَضَاقَ صَدْرُهُ وَ رَاجَعَ رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ- يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ فَصَدَعَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ فَقَامَ بِوَلَايَةِ عَلِيٍّ ع يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ فَنَادَى الصَّلَاةَ جَامِعَةً وَ أَمَرَ النَّاسَ أَنْ يُبَلِّغَ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ قَالَ عُمَرُ بْنُ أُذَيْنَةَ قَالُوا جَمِيعاً غَيْرَ أَبِي الْجَارُودِ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ كَانَتِ الْفَرِيضَةُ تَنْزِلُ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ الْأُخْرَى وَ كَانَتِ الْوَلَايَةُ آخِرَ الْفَرَائِضِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي .قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَا أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذِهِ فَرِيضَةً قَدْ أَكْمَلْتُ لَكُمُ الْفَرَائِضَ.
ابوجعفر علیه السلام فرمود: خداوند تبارک و تعالی به پیامبرش دستور داد که علی را به عنوان جانشین خود منصوب کند و به او وحی فرمود: «همانا اولیای شما، خدا و رسولش و کسانی هستند که ایمان آوردهاند...» آنان نماز را برپا میدارند و زکات میدهند و ولایت اولیای امر را واجب کرد، اما مردم نمیدانستند چیست. پس خداوند به محمد صلی الله علیه و آله دستور داد که ولایت را برای آنها بیان کند، همانطور که نماز، زکات، روزه و حج را بیان کرده بود. هنگامی که این مطلب از جانب خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید، پیامبر صلی الله علیه و آله نگران شد و ترسید که صحابه از دین خود مرتد شوند و او را تکذیب کنند. پس سینه اش تنگ شد و به پروردگارش، عز و جل، رجوع کرد و خداوند وحی فرمود... خداوند متعال به او فرمود: «ای رسول، آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده است، ابلاغ کن و اگر نکنی، رسالت او را ابلاغ نکردهای. و خداوند تو را از مردم حفظ میکند.» پس امر خداوند متعال را ابلاغ کرد و ولایت علی (علیه السلام) را در روز غدیر خم اعلام فرمود. آن حضرت به مردم اعلام فرمود که همه باید جمع شوند به مردم دستور داد تا به غایبان اطلاع دهند. عمر بن اذینه گفت: «همه گفتند، جز ابوالجارود.» ابوجعفر گفت: فریضه واجب پس از فریضه واجب نازل شد و ولایت آخرین فریضه واجب بود. سپس خداوند متعال وحی فرمود: «امروز دین شما را برای شما کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم.» ابوجعفر گفت: خداوند متعال میفرماید: پس از این فریضه واجبی بر شما نازل نخواهم کرد، زیرا واجبات را برای شما کامل کردم.
الاصول من الکافی ج1 ص289. الناشر: دار الكتب الإسلامية
آیتالله مؤمن در کتاب «الولایة الالهیة» تحلیل زیبایی از این روایت دارد. ایشان معتقد است این روایت به روشنی ثابت میکند که مراد از ولایت، همان حقیقتی است که در غدیر خم امضا شد.
فالصحيحة كما ترى صريحة في أنّ مراده تعالى بالولاية في هذه الآية هو نفس الولاية الّتي قام بإعلامها يوم غدير خم. و من الواضح- سيأتي إن شاء اللّه تعالى- أنّها الولاية بمعنى تعهّد أمر الامّة و تكفّل إدارة المجتمع الإسلامي كما أنّ قوله عليه السّلام: «و فرض ولاية أولي الأمر» بعد ذكره عليه السّلام للآية شاهد واضح على أنّ المراد بالّذين آمنوا جميع اولي الأمر الّذين لا ريب في أنهم الأئمّة الاثنا عشر المعصومون عليهم السّلام، مع أنّها صريحة في إرادة خصوص أمير المؤمنين عليه السّلام أيضا.
و بالجملة: فهذه الصحيحة دليل معتبر كافية و وافية بإثبات كلا الأمرين، و الحمد للّه.
حدیث صحیح، چنانکه ملاحظه میکنید، صریحاً بیان میکند که مراد خداوند متعال از ولایت در این آیه، همان ولایتی است که در روز غدیر خم اعلام فرمود. و روشن است - انشاءالله بعداً توضیح داده خواهد شد - که مراد از ولایت، به معنای تصدی امور امت و تصدی مدیریت جامعه اسلامی است. همچنین، فرموده ایشان علیه السلام: «و وجوب ولایت اولی الامر» پس از ذکر آیه توسط ایشان، گواه روشنی است بر اینکه مراد از «الذین آمنوا» همه اولی الامر هستند که بدون شک دوازده امام معصوم علیهم السلام هستند، هرچند صریحاً امیرالمؤمنین علیه السلام را نیز مد نظر دارد. خلاصه اینکه: این حدیث صحیح، دلیل معتبر و کافی برای اثبات هر دو مطلب است. و الحمد لله.
الولاية الالهية الاسلامية او الحكومة الاسلامية ج1ص22. ناشر: موسسه النشر الاسلامى التابعه لجماعه المدرسين بقم
ولایت به معنای «تعهد امر امت و تکفل اداره جامعه اسلامی» است. برخی مانند ابنتیمیه شبهه میکنند که آیه «انما ولیکم الله» فقط ولایت حضرت علی (علیه السلام) را ثابت میکند، پس ولایت سایر ائمه از کجا میآید؟ پاسخ این است که وقتی ولایت و عصمت حضرت علی (علیه السلام) ثابت شد، به فرمان ایشان و سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله)، ولایت سایر ائمه تا حضرت مهدی (ارواحنا فداه) نیز ثابت میشود. این احادیث معتبر، هم ولایت سیاسی و تدبیر امور جامعه توسط معصومین را ثابت میکند و هم مبنایی برای ولایت فقیه در عصر غیبت جهت تشکیل حکومت و تدوین قوانین متناسب با جامعه فراهم میسازد.
لذت حضور در محضر حق و توصیههای اخلاقی
بزرگانی چون آیتالله بهجت، آقای کشمیری و آقای مجتهدی همواره خود را در محضر حق میدیدند و هیچ گاه عمل مکروهی مرتکب نمی شدند . رسیدن به این مقام که انسان حتی در تنهایی هم جز در موارد ضروری پای خود را دراز نکند، نشان از درک لذت حضور خداست. ما متأسفانه درگیر لذتهای مادی هستیم و لذت مناجات با خدا را درک نکردهایم. طبق روایات، بالاترین لذت بهشتیان، نه حور و قصور، بلکه وقت ملاقات با پروردگار و گفتگوی دو به دو با خالق است. برخی اولیای خدا در همین دنیا به این لذت رسیدهاند و از یک لحظه نماز، بیش از تمام دوران سلطنتِ سلاطین لذت میبرند.
روز محشر عاشقان را با قیامت کار نیست کار عاشق جز تماشای و صال یار نیست
از سر کویش اگر سوی بهشتم می برند پای ننهم که در آنجا وعدهٔ دیدار نیست
توصیه به انس با مناجات عارفین و دعای حزین
از دوستان خواهش میکنم با «مناجات عارفین» انس بگیرند و آن را در قنوت نماز یا نماز شب بخوانند. اگر انسان چند ماه با این دعا زندگی کند، خداوند روزنههایی از نور و بشارت به روی او میگشاید. همچنین «دعای حزین» امام سجاد (علیه السلام) که بعد از نماز شب خوانده میشود، فوقالعاده است. جملات این دعا لرزه بر اندام انسان میاندازد و محال است کسی با حضور قلب آن را بخواند و اشکش جاری نشود. این دعاها دل انسان را جلا میدهد و از قساوت قلب جلوگیری میکند.
بررسی سندی حدیث ۲۸۷ و وثاقت سهل بن زیاد
حدیث شماره ۲۸۷ کافی سندی طولانی دارد و بحث اصلی آن پیرامون آیه «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» است. در سند این روایت، نام «سهل بن زیاد» به چشم میخورد. درباره او اختلافنظر وجود دارد؛ برخی مانند احمد بن محمد بن عیسی در حوزه قمِ قدیم، نسبت به او تندروی کرده و او را تبعید کردند. اما فقهای بزرگی نظیر علی بن ابراهیم و ابراهیم بن هاشم که حق بزرگی بر گردن شیعه دارند، روایات او را نقل کردهاند. آیتالله وحید خراسانی، سالها پیش در درس خارج خود یک هفته تمام به بررسی وثاقت سهل بن زیاد پرداختند و در نهایت فرمودند: «الامر فی السهل، سهل» (یعنی کار در مورد سهل، آسان است و او مورد اعتماد است). بنابراین شکی در وثاقت او وجود ندارد و در جلسات آینده مفصلتر به آن خواهیم پرداخت.
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
ارسال خبر به دیگران
ارسال با پيامک
ارسال با واتس آپ
ارسال از طريق لاين